Artikel geselecteerd voor jou

Ondernemers met coronastress kloppen aan voor psychische hulp

Wie zijn levenswerk als zand door zijn vingers voelt glippen, gaat daar psychisch aan onderdoor. Als je zelf corona krijgt, kun je zelfs een soort hersenaandoening oplopen, waardoor het leiden van een bedrijf moeilijk wordt. ‘Misschien zien we nu maar het topje van de ijsberg.’

Bianca Kamphuis heeft het bijgehouden. ‘We hebben zo’n 150 casussen gehad die er zonder corona niet geweest zouden zijn’, zegt de directeur van MentaVitalis. De dienst werkt met zo’n 140 psychologen en coaches voor bedrijven en arbeidsongeschiktheidsverzekeraars als Allianz en Movir. Die proberen te voorkomen dat werknemers en ondernemers voor langere tijd uitvallen door een burn-out.

Lisa (34 jaar), eigenaar kledingzaak *
Lisa heeft sinds een half jaar last van hartkloppingen en slaapproblemen. Ze is hiervoor al bij de huisarts geweest. De klachten worden waarschijnlijk veroorzaakt door stress die samenhangt met het moeten sluiten van haar kledingzaak. Ze weet niet of ze het gaat redden, maar voelt zich verantwoordelijk voor haar werknemers en wil deze onzekerheid niet naar hen laten doorschemeren. Haar vriend en familie steunen haar. Toch heeft ze het gevoel dat mensen niet goed begrijpen waar ze mee bezig is en wat er allemaal op haar bord ligt. Ze mist iemand om mee te sparren. Met een coach wil ze leren op een andere manier met spanning en emoties om te gaan. Lisa is gewend in sneltreinvaart te leven, met een zaak en een druk sociaal leven. Ze leert door ontspanningsoefeningen meer evenwicht en rust in te bouwen en beter haar grenzen kennen. Dat moet haar ook ná corona gaan helpen voor een goede werk-privébalans.

Mark (55 jaar), horecaondernemer
Mark heeft een goedlopende horecaonderneming. Als gevolg van de coronacrisis is zijn zaak al lange tijd gesloten. Aanvankelijk hield hij vertrouwen in de toekomst, maar naarmate de tijd verstrijkt, merkt hij dat hij zijn vertrouwen kwijtraakt. Normaliter is hij positief ingesteld, maar de laatste tijd voelt hij zich somber en angstig. Ook mist hij het zelfvertrouwen wat hem normaal zo kenmerkt. Mark stapt over een drempel en neemt contact op met een coach. Het praten met een objectief persoon lucht op Samen met de coach werkt hij aan het opbouwen van zijn weerbaarheid met als doel om de controle over zijn eigen leven te versterken. Mark ervaart meer rust in zijn hoofd waardoor hij weer dingen gaat zien die goed gaan. Hierdoor komt er ruimte voor creativiteit en ontstaat er energie om op een gezonde manier met de crisis om te gaan. Hij is ook weer in staat om perspectief te zien en daarop te vertrouwen.

Carolien (36 jaar), fiscaal adviseur
Carolien heeft een eigen bedrijf als financieel adviseur. Ze merkt dat minder klanten om advies vragen en hun plannen uitstellen. Ze ziet haar omzet teruglopen tot bijna nul. Carolien maakt zich grote zorgen en ze is de laatste tijd erg prikkelbaar en kortaf tegen haar partner en kinderen. Dit kent ze niet van zichzelf, en ze vindt het lastig zichzelf zo te zien. “Ik ben mezelf een beetje kwijtgeraakt”. Carolien staat samen met haar coach stil bij haar leven: hoe gaat het met haar, wat houdt haar bezig, waar is ze blij mee en wat zou ze willen veranderen? Wat zijn de dingen waar ze warm voor loopt en die ze al lange tijd heeft verwaarloosd? Dit geeft haar de energie die ze nodig heeft om krachtiger en met meer ontspanning door het leven te gaan. De focus ligt niet meer alleen bij haar bedrijf en ze kan weer genieten van haar partner en kinderen.

Jeroen (41 jaar), eigenaar start-up
Jeroen is eigenaar van een innovatieve start-up. Hij is drie jaar bezig geweest met productontwikkeling en het vinden van investeerders. Een paar maanden voordat hij hulp zocht heeft hij het product gelanceerd. Dit had een feestelijk moment moeten zijn, maar na de lancering komt de coronacrisis. Al zijn energie is weg en hij wil alleen nog maar slapen. Het liefst zou Jeroen willen stoppen, maar dat kan niet. Hij heeft vijf mensen in dienst die op hem rekenen. Jeroen neemt contact op met een coach, omdat hij bang is voor een burn-out. Hij gunt zichzelf de tijd om bij zijn teleurstelling stil te staan om vervolgens weer vertrouwen te krijgen in zijn onderneming. Hij ervaart dat het prettig is om met een objectieve sparringpartner te praten over zijn onderneming en is van plan om de gesprekken ook in de toekomst voort te zetten.

Door corona krijgen we meer ondernemers aan de lijn, waarvan zo’n 85% in een begeleidingstraject komt, zegt Kamphuis. ‘Vaak gaat het om een acceleratie van dingen die langer spelen. Sommige ondernemers zijn van tachtig uur in de week werken naar nul uur gegaan. Onze coaches gaan dan met ze in gesprek: verlamt het je? Hoe ga je ermee om? Een deel gebruikt deze tijd om zich te bezinnen op wat ze de komende twintig jaar gaan doen.’

*De casussen komen uit de praktijk van MentaVitalis. De voorbeelden zijn echt, maar de namen zijn gefingeerd omdat de betrokkenen ondernemers niet herkenbaar in de krant willen.

Kwetsbaarheid
Een jaar na de eerste Nederlandse coronabesmetting en na vele weken van lockdown kampen ondernemers in zwaar getroffen sectoren, zoals het reiswezen, de horeca en de evenementensector, met psychische problemen. Exacte cijfers ontbreken, maar hulpverleners merken dat zaken als stress, burn-out, verslaving en zelfs hersenaandoeningen hun tol eisen.

Ook arbeidsongeschikheidsverzekeraar ASR merkt de impact van covid-19. ‘We zien meer en langduriger uitval van met name werknemers’, zegt de woordvoerder. ’Stress en andere mentale klachten zijn een belangrijke oorzaak.’ Bij ondernemers is de toename van verzuim volgens hem beperkter zichtbaar.

In zulke gevallen kan ASR een ondernemerspsycholoog inhuren, zoals Dick Freriks. De psycholoog en psychotherapeut van Ascender, dat met een kleine veertig psychologen door het hele land werkt voor bedrijven en verzekeraars, behandelt regelmatig zelfstandig ondernemers. ‘Die kieperen vooral om of krijgen depressieve klachten in branches die echt hard geraakt zijn, zoals de horeca, de detailhandel of mensen met contactberoepen.’

‘Zelfstandige ondernemers in branches die echt hard geraakt zijn kieperen om of krijgen depressieve klachten’

 

      drs. Th.J.M. (Dick) Freriks
Directeur, klinisch psycholoog (BIG)

De ondernemers die hij het afgelopen jaar heeft gezien, gaan vaak gebukt onder langdurige financiële zorgen. ‘Dat is een stressbron, dat hebben we ook gezien bij eerdere pandemieën. Die eigen zaak heeft een enorm belangrijke plek in hun leven. Die draagt bij aan wie jij bent. Als er dan geen geld binnenkomt, worden ze heel kwetsbaar. Sommigen trekken zich terug en worden passief.’

In de behandeling wordt gefocust op waar de ondernemers wél invloed op hebben. Op wat ze wel kunnen doen als hun horecabedrijf al maanden dicht is. ‘Veel ondernemers zijn hun zaak gaan opknappen. Dat geeft voldoening. In de tweede lockdown konden ze niet nog een keer gaan schilderen, maar wel coffee to go aanbieden.’

‘Daar verdienen ze geen fluit mee’, zegt Freriks, ‘maar het geeft toch het gevoel dat ze iets doen. Dat geeft een antwoord op sluierende gevoelens van depressiviteit. Ik zie ook ondernemers nieuwe concepten verzinnen. Bijvoorbeeld een meubelfabrikant die nu de tussenhandel overslaat en direct de consument uitnodigt.’

De psycholoog voorziet net als ASR dat ondernemers de komende maanden vaker om psychische hulp zullen vragen. Hij verwacht dat een kwart het zwaar zal krijgen en psychische hulp zal zoeken. Het grootste deel zal veerkrachtig genoeg zijn om de tegenslag op te vangen en hun bedrijf weer een impuls te geven.

Verslavingsproblematiek
Het is belangrijk dat we elkaar niet de put inpraten’, nuanceert Bas Tomassen, directievoorzitter bij Zorg van de Zaak Netwerk. ‘Temeer omdat er mensen zijn die onvoldoende reden hebben om zich zo neerslachtig te voelen. Dat is niet nodig.’

Hij stoort zich aan zorgverleners die met behandelingen tegen de ‘corona-burn-out‘ de markt opgaan. Beter is het om te blijven investeren in de eigen fysieke gezondheid. ‘Mensen die zich meer in acht nemen, kunnen langer verstandige keuzes maken.’

Maar ook bij Zorg van de Zaak stellen ze vast dat in specifieke bedrijfstakken de psychische noden hoger worden. ‘Vaak zijn het de klassieke spanningsklachten’, aldus mede-directielid Rita Zijlstra.Mensen die geen regelruimte meer ervaren, die de controle over hun werk verliezen, zij komen in de knel te zitten.’

Naarmate de crisis langer duurt, nemen de zorgen toe. Opvallend bijvoorbeeld zijn de ervaringen in de verslavingszorg. De terugval na een succesvolle behandeling lag tijdens de eerste lockdown op een gemiddeld niveau. Zijlstra: ‘In januari, tijdens de laatste lockdown, was de terugval twee keer zo groot.

Hersenaandoening
Erik Matsers praktijk in Helmond wordt al sinds maart, toen de rest van Nederland nog nauwelijks weet had van corona, overspoeld door covid-problemen. Ook ondernemers kloppen aan bij de klinisch neuropsycholoog. Dat zijn bijvoorbeeld mkb’ers in de horeca die hun bedrijf als zand door de vingers voelen glippen, terwijl in 2019 de bomen nog tot in de hemel groeiden.

Wie dan ook nog zelf corona krijgt, riskeert extra mentale problemen. ‘We merken dat het niet alleen een longaandoening is’, zegt Matser, ‘maar ook een hersenaandoening’. De ondernemers kunnen concentratieproblemen krijgen en moeite met dubbeltaken en cognitieve functies die nodig zijn om een bedrijf of afdeling aan te sturen. ‘Covid heeft effect op denkprestaties. Mensen geven aan dat er iets in hun hoofd is veranderd.’

Het herstelt wel, zegt de psycholoog. ‘Na zes of zeven weken is het meestal weer oké. Maar in die tijd kun je niet meer acht uur volle kracht vooruit. Je moet ontspanningsmomenten inbouwen. Bewegen is belangrijk om cognitieve functies te herstellen. Wandelen voor je gaat werken en ’s middags sporten.’ Aan de andere kant zijn er ook mensen na een jaar nog aan het revalideren.

Deze groep komt deels bij de revalidatieartsen terecht en deels worden dit soort klachten onvoldoende onderkend, zegt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen.

We weten nog niet hoe groot het probleem is na covid-19. De kans bestaat dat we nu maar het topje van de ijsberg zien. Dit is waarschijnlijk vergelijkbaar met mensen die een beroerte hebben, naar huis gaan met schijnbaar weinig klachten maar die in hun dagelijks leven tegen beperkingen aanlopen.

Lamgeslagen
Behalve een virale epidemie is covid-19 volgens Matser ook een reactieve epidemie. ‘Bij ondernemers die hier komen is er een depressief patroon. Niet de klinische variant waarbij je met de gordijnen dicht zit, maar een soort aangeleerde hulpeloosheid. Ze zijn lamgeslagen. Dat uit zich in spanning, moeheid, pijnsensaties, een grieperig gevoel, functioneren met een lage accu. En wanneer Rutte zegt dat het na 3 maart zo blijft, is dat voor hen een mokerslag.’

In eerste instantie bellen ondernemers die vastlopen meestal hun huisarts. Specifieke cijfers over hoe vaak ondernemers psychisch vastlopen ontbreken bij het Nederlands Huisartsen Genootschap of bij de Nederlandse ggz. Toch wil het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport €5 mln uittrekken voor loketten en instrumenten voor ondernemers die mentaal in de knel komen.

Bij de Kamer van Koophandel hangen dagelijks meerdere ondernemers aan de lijn met psychische klachten, zegt een woordvoerder. Voorheen konden de adviseurs van het ‘zwaar-weerteam‘ weinig anders doen dan hen naar de huisarts doorverwijzen. Sinds deze week werkt de organisatie nauwer samen met zelfmoordpreventienummer 113, zodat teamleden extra trainingen krijgen.

Voorzitter Jacco Vonhof van MKB-Nederland ziet ook dat een aantal ondernemers via de mkb-hulplijnen van zijn organisatie moet worden doorgeleid naar 113. ‘Want de schulden en problemen stapelen zich op en dan stort opeens alles in. Ondernemers praten ook niet graag over hun problemen. Vanwege de concurrentie maar ook vanwege hun schuldeisers. Je wordt dan als een stuk vlees in een bak met haaien.’

Ondernemers zijn van nature optimistische mensen, maar het risico van dat optimisme is dat ze problemen te lang voor zich uitschuiven, waardoor ze alleen nog maar groter worden’, vervolgt Vonhof. ‘Soms kunnen ze de hele dag niets doen, omdat hun zaak gesloten moet blijven. Dat doet ook wat met je’, zegt Vonhof. ‘Ondernemers maken zich grote zorgen. Je gunt ze dan hulp op het mentale vlak.

BRON: Dit artikel is verschenen in Het Financieele Dagblad van 26 februari 2021, het auteursrecht is voorbehouden aan Het Financieele Dagblad

Ascender biedt al meer dan 25 jaar ondersteuning in het corporate bedrijfsleven en houdt organisaties gezond door oplossingsgerichte en gecertificeerde professionals gericht op vooruitgang en maatwerk. Speciaal voor ondernemers is er een online workshop ontwikkelt: Ondernemen in tijden van COVID-19.